Vì sao phụ nữ ngoài 40 dễ bị “não cá vàng”?

Sau tuổi 40, nhiều phụ nữ bắt đầu nhận thấy trí nhớ và khả năng tập trung không còn như trước: Dễ quên việc vừa định làm, khó nhớ tên người quen, thường xuyên tìm đồ hoặc mất nhiều thời gian hơn để xử lý công việc. Tình trạng này thường được gọi vui là “não cá vàng” hay “sương mù não”.

Đây có thể là kết quả của nhiều yếu tố cùng lúc, trong đó những thay đổi nội-tiết-tố trong giai đoạn tiền-mãn-kinh và mãn-kinh, chất lượng giấc ngủ, căng thẳng và sức khỏe tuyến giáp đều có thể góp phần.

Estrogen thay đổi có thể ảnh hưởng đến trí nhớ và sự tập trung

Bước vào giai đoạn tiền-mãn-kinh, nồng độ estrogen không còn ổn định như trước mà có thể dao động đáng kể, sau đó giảm khi bước vào mãn-kinh.

Estrogen không chỉ liên quan đến sức khỏe sinh sản mà còn có vai trò đối với hoạt động của não bộ. Hormone này có mối liên hệ với nhiều quá trình thần kinh liên quan đến trí nhớ, khả năng tập trung, học tập và xử lý thông tin.

Vì vậy, một số phụ nữ trong giai đoạn tiền-mãn-kinh có thể nhận thấy những thay đổi như:

• Dễ quên những việc vừa mới xảy ra. 
• Khó tập trung khi làm việc. 
• Mất nhiều thời gian hơn để nhớ một từ hoặc tên người. 
• Dễ bị phân tâm. 
• Cảm giác đầu óc “mơ hồ”, khó sắp xếp suy nghĩ. 

Tình trạng này thường được gọi là “brain fog” hay sương mù não.

Điều đáng lưu ý là cảm giác hay quên trong giai đoạn này không đồng nghĩa với việc phụ nữ đang mắc bệnh sa sút trí tuệ. Nhiều thay đổi về nhận thức trong thời kỳ tiền-mãn-kinh có thể liên quan đến sự thay đổi hormone và các yếu tố đi kèm.

“Não cá vàng” không chỉ do tuổi tác

Khi bước qua tuổi 40, nhiều người dễ cho rằng trí nhớ giảm đơn giản vì tuổi tác. Tuy nhiên, ở phụ nữ trung niên, quá trình chuyển tiếp sang mãn-kinh cũng có thể đóng vai trò quan trọng.

Một số nghiên cứu về phụ nữ trong giai đoạn tiền-mãn-kinh và mãn-kinh ghi nhận những thay đổi nhất định về khả năng ghi nhớ bằng lời nói và tốc độ xử lý thông tin.

Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng không giống nhau ở tất cả phụ nữ. Có người chỉ thỉnh thoảng quên những việc nhỏ, trong khi người khác cảm thấy khó tập trung rõ rệt hơn.

Bên cạnh hormone, giấc ngủ, tâm trạng, mức độ căng thẳng và sức khỏe tổng thể cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng ghi nhớ. Vì vậy, không nên quy mọi biểu hiện “não cá vàng” sau tuổi 40 chỉ cho sự suy giảm estrogen.

Tuyến giáp cũng có thể liên quan đến tình trạng hay quên

Ngoài nội-tiết-tố nữ, hormone tuyến giáp cũng đóng vai trò quan trọng đối với hoạt động của não bộ.

Khi tuyến giáp hoạt động kém, một số người có thể xuất hiện các biểu hiện như:

• Mệt mỏi, thiếu năng lượng. 
• Khó tập trung. 
• Suy nghĩ chậm hơn. 
• Hay quên. 
• Buồn ngủ hoặc uể oải. 
• Giảm khả năng ghi nhớ và xử lý thông tin. 

Đây là lý do nếu tình trạng suy giảm trí nhớ xuất hiện thường xuyên hoặc kéo dài, đặc biệt khi đi kèm nhiều triệu chứng bất thường khác, chị em không nên tự quy kết nguyên nhân là do tuổi tác hay nội tiết tố mà nên trao đổi với bác sĩ.

Mất ngủ và stress có thể khiến “não cá vàng” rõ hơn

Không chỉ thay đổi hormone, thiếu ngủ và căng thẳng kéo dài cũng có thể khiến trí nhớ và khả năng tập trung suy giảm.

Ở phụ nữ tiền-mãn-kinh, bốc hỏa, đổ mồ hôi ban đêm hoặc những thay đổi về tâm trạng có thể làm giấc ngủ bị gián đoạn. Khi ngủ không đủ hoặc ngủ không sâu, cơ thể và não bộ khó có thời gian phục hồi đầy đủ.

Ngày hôm sau, chị em có thể cảm thấy:

Mệt mỏi → khó tập trung → dễ quên → hiệu suất công việc giảm.

Căng thẳng kéo dài cũng có thể khiến tình trạng này rõ rệt hơn. Khi phải cùng lúc đối mặt với công việc, gia đình và những thay đổi của cơ thể, phụ nữ trung niên dễ rơi vào trạng thái quá tải về cả thể chất lẫn tinh thần.

Làm gì để cải thiện tình trạng “não cá vàng” sau tuổi 40?

Không có một cách duy nhất phù hợp với tất cả phụ nữ. Tuy nhiên, một lối sống lành mạnh có thể hỗ trợ sức khỏe não bộ và sức khỏe tổng thể.

Chị em có thể bắt đầu từ những thói quen đơn giản:

• Ăn uống đa dạng: Ưu tiên rau xanh, trái cây, các loại đậu, ngũ cốc nguyên hạt, cá, trứng, thịt nạc và các nguồn chất béo lành mạnh.
• Ngủ đủ và giữ giờ ngủ ổn định: Hạn chế thức khuya và tạo không gian ngủ thoải mái.
• Duy trì vận động: Đi bộ, tập sức mạnh, yoga hoặc các bài tập phù hợp với thể trạng đều có lợi cho sức khỏe tổng thể.
• Giảm căng thẳng: Dành thời gian thư giãn, hít thở sâu, đọc sách hoặc thực hiện những hoạt động mình yêu thích.
• Rèn luyện trí não: Đọc sách, học một kỹ năng mới, ghi chú công việc hoặc duy trì các hoạt động đòi hỏi tư duy có thể giúp não bộ luôn được hoạt động.

Quan trọng hơn, chị em nên quan tâm đến sức khỏe tổng thể trong giai đoạn tiền-mãn-kinh và mãn-kinh, thay vì chỉ tập trung vào một triệu chứng riêng lẻ.

Khi nào phụ nữ hay quên nên đi khám?

Những lần quên nhỏ, xảy ra không thường xuyên và không ảnh hưởng đáng kể đến cuộc sống có thể không phải là vấn đề đáng lo ngại.

Tuy nhiên, chị em nên đi khám nếu tình trạng suy giảm trí nhớ hoặc khả năng tập trung kéo dài, ngày càng tăng hoặc ảnh hưởng đến công việc và sinh hoạt hằng ngày.

Đặc biệt, cần được đánh giá y tế nếu xuất hiện những biểu hiện bất thường như thường xuyên bị lạc ở nơi quen thuộc, gặp khó khăn rõ rệt trong giao tiếp, không thể thực hiện những công việc quen thuộc hoặc có những thay đổi đáng kể về hành vi và khả năng tự chăm sóc.

Bác sĩ có thể đánh giá nhiều yếu tố liên quan, chẳng hạn như giấc ngủ, tâm lý, thuốc đang sử dụng, chức năng tuyến giáp, các vấn đề sức khỏe khác và chức năng nhận thức, để tìm nguyên nhân phù hợp.