Vì sao phụ nữ càng gầy càng dễ rối loạn nội tiết?

Nhiều người cho rằng gầy đồng nghĩa với khỏe mạnh, ít nguy cơ bệnh tật. Tuy nhiên, trên thực tế lâm sàng, không ít phụ nữ có thể trạng gầy lại gặp tình trạng rối loạn nội tiết, biểu hiện qua rối loạn kinh nguyệt, khó ngủ, da sạm, dễ cáu gắt, giảm ham muốn hoặc khó mang thai. Điều này khiến nhiều người băn khoăn: vì sao càng gầy, nội tiết càng dễ mất cân bằng?

Bài viết dưới đây giúp làm rõ mối liên hệ giữa thể trạng gầy và hệ nội tiết nữ, từ đó giúp phụ nữ hiểu đúng và chăm sóc sức khỏe phù hợp.

Nội tiết nữ là gì và vì sao dễ bị ảnh hưởng?

Hệ nội tiết nữ bao gồm các hormone quan trọng như estrogen, progesterone, LH, FSH, cortisol, hormone tuyến giáp… Những hormone này chịu sự điều hòa chặt chẽ của trục não – tuyến yên – buồng trứng, đồng thời phụ thuộc rất nhiều vào:

• Dinh dưỡng
• Dự trữ năng lượng
• Giấc ngủ
• Mức độ stress.

Chỉ cần một mắt xích trong hệ thống này bị thiếu hụt hoặc rối loạn, nội tiết nữ có thể mất cân bằng, dù các xét nghiệm đôi khi vẫn chưa vượt ngưỡng bất thường.

Phụ nữ gầy được hiểu như thế nào?

Phụ nữ được xem là gầy khi:

• Chỉ số BMI < 18,5
• Lượng mỡ cơ thể thấp kéo dài
• Cân nặng thấp so với chiều cao và độ tuổi.

Đặc biệt, phụ nữ gầy mạn tính (gầy từ nhiều năm, không phải gầy sinh lý tạm thời) có nguy cơ cao gặp các vấn đề liên quan đến nội tiết và sinh sản.

Vì sao phụ nữ càng gầy càng dễ rối loạn nội tiết?

1. Thiếu mô mỡ – giảm nguồn sản xuất estrogen

Mô mỡ không chỉ có vai trò dự trữ năng lượng mà còn tham gia chuyển hóa và sản xuất estrogen ngoại biên. Ở phụ nữ gầy:

• Lượng mô mỡ thấp
• Khả năng chuyển đổi estrogen giảm.

Hệ quả là:

• Nồng độ estrogen dễ dao động
• Chu kỳ kinh nguyệt thất thường
• Dễ gặp các triệu chứng giống tiền mãn kinh sớm như bốc hỏa, khô da, rối loạn giấc ngủ.

2. Thiếu năng lượng kéo dài làm trục nội tiết “giảm hoạt động”

Khi cơ thể ở trạng thái thiếu năng lượng mạn tính, não bộ sẽ ưu tiên duy trì sự sống hơn là sinh sản. Khi đó:

• Trục não – tuyến yên – buồng trứng bị “hãm lại”
• Hormone sinh dục nữ giảm tiết

Điều này lý giải vì sao nhiều phụ nữ gầy:

• Kinh nguyệt thưa hoặc vô kinh
• Khó mang thai
• Giảm ham muốn tình dục.

3. Stress sinh lý cao dù không “stress tâm lý”

Phụ nữ gầy thường rơi vào trạng thái stress sinh lý tiềm ẩn, ngay cả khi không cảm thấy căng thẳng rõ rệt. Nguyên nhân là:

• Cơ thể phải liên tục “gồng” để duy trì thân nhiệt và năng lượng
• Hormone cortisol có xu hướng tăng.

Cortisol tăng kéo dài sẽ:

• Ức chế estrogen và progesterone
• Gây rối loạn chu kỳ kinh
• Làm da xỉn màu, dễ sạm nám.

4. Dễ thiếu vi chất cần cho tổng hợp hormone

Phụ nữ gầy, ăn ít hoặc hấp thu kém, thường dễ thiếu:

• Sắt
• Kẽm
• Vitamin nhóm B
• Chất béo thiết yếu.

Đây đều là những yếu tố bắt buộc trong quá trình tổng hợp hormone. Khi thiếu vi chất:

• Hormone tạo ra không ổn định
• Nội tiết dễ rối loạn dù không có bệnh lý rõ ràng.

5. Rối loạn tín hiệu “an toàn sinh sản” của cơ thể

Về mặt sinh học, cơ thể chỉ ưu tiên sinh sản khi cảm thấy “đủ an toàn”. Ở phụ nữ gầy:

• Dự trữ năng lượng thấp
• Não bộ nhận tín hiệu “chưa sẵn sàng”

Hệ quả là:

• Hormone sinh sản bị điều chỉnh giảm
• Cơ thể bước vào trạng thái tiết kiệm năng lượng, ảnh hưởng nội tiết lâu dài.

Dấu hiệu rối loạn nội tiết thường gặp ở phụ nữ gầy

Phụ nữ gầy có thể gặp các biểu hiện:

• Kinh nguyệt không đều, ít kinh hoặc vô kinh
• Dễ lạnh, mệt mỏi
• Da khô, sạm, dễ nám
• Rụng tóc, tóc mỏng
• Cáu gắt, lo âu, ngủ kém
• Giảm ham muốn tình dục.

Đáng chú ý, nhiều trường hợp xét nghiệm nội tiết vẫn trong giới hạn bình thường, khiến người bệnh chủ quan hoặc khó được chẩn đoán sớm.

Phụ nữ gầy có dễ bước vào tiền mãn kinh sớm không?

Một số nghiên cứu cho thấy phụ nữ có BMI thấp có nguy cơ:

• Rối loạn kinh nguyệt sớm hơn
• Suy giảm estrogen sớm hơn
• Xuất hiện triệu chứng tiền mãn kinh sớm hơn so với phụ nữ có thể trạng cân đối

Điều này không đồng nghĩa tất cả phụ nữ gầy đều tiền mãn kinh sớm, nhưng nguy cơ cao hơn nếu gầy kéo dài và không được bù đắp dinh dưỡng hợp lý.

Làm gì để ổn định nội tiết ở phụ nữ gầy?

1. Không ép cân nặng lý tưởng, ưu tiên tăng dự trữ an toàn

• Mục tiêu là tăng cân chậm, bền vững
• Ưu tiên tăng cơ và mỡ lành mạnh.

2. Đảm bảo đủ năng lượng và chất béo tốt

• Chất béo là nguyên liệu quan trọng cho hormone
• Không nên ăn kiêng quá mức hoặc cắt hoàn toàn chất béo.

​​​​​​​

3. Chăm sóc giấc ngủ và giảm stress sinh lý

• Ngủ đủ giúp điều hòa trục nội tiết
• Tránh làm việc quá sức kéo dài.

4. Bổ sung vi chất khi cần

• Sắt, kẽm, vitamin B, vitamin D
• Chỉ bổ sung khi có chỉ định và theo dõi phù hợp.

Khi nào nên đi khám nội tiết?

Phụ nữ gầy nên đi khám nếu:

• Kinh nguyệt rối loạn kéo dài
• Có dấu hiệu tiền mãn kinh sớm
• Mệt mỏi, rối loạn giấc ngủ không rõ nguyên nhân
• Khó mang thai.

Việc thăm khám giúp đánh giá toàn diện nội tiết – dinh dưỡng – chuyển hóa, không chỉ dựa vào một chỉ số đơn lẻ.

Phụ nữ càng gầy càng dễ rối loạn nội tiết không phải vì gầy là bệnh, mà vì cơ thể thiếu dự trữ năng lượng và tín hiệu an toàn sinh học. Nội tiết nữ rất nhạy cảm với dinh dưỡng, stress và thể trạng, do đó việc duy trì cân nặng và lối sống phù hợp đóng vai trò quan trọng trong bảo vệ sức khỏe lâu dài.

Hiểu đúng để không chủ quan với thể trạng gầy, đồng thời tránh những can thiệp cực đoan gây ảnh hưởng ngược đến nội tiết nữ.