Uống cà phê có gây rối loạn nội tiết tố không? Sự thật từ góc nhìn khoa học

Cà phê là thức uống quen thuộc của nhiều người, đặc biệt vào buổi sáng. Tuy nhiên, thời gian gần đây, trên mạng xã hội xuất hiện nhiều thông tin cho rằng uống cà phê – nhất là uống khi bụng đói – có thể gây rối loạn nội tiết tố, làm tăng cortisol và kéo theo các vấn đề như mụn trứng cá, rối loạn kinh nguyệt, rụng tóc, lo âu hay thậm chí “mất cân bằng tuyến giáp”.

Vậy những thông tin này đúng đến đâu? Cà phê có thực sự gây rối loạn nội tiết hay không? Bài viết dưới đây phân tích vấn đề này dựa trên các nghiên cứu khoa học hiện có, thay vì các suy đoán lan truyền trên mạng.

Cortisol là gì và vì sao cortisol liên quan đến nội tiết?

Cortisol thường được gọi là “hormone stress”. Hormone này được tiết ra bởi tuyến thượng thận nhằm giúp cơ thể phản ứng với căng thẳng, đồng thời đóng vai trò quan trọng trong:

• Điều hòa đường huyết
• Kiểm soát huyết áp
• Điều hòa viêm
• Duy trì nhịp sinh học ngày – đêm

Theo các tổng hợp khoa học từ National Institutes of Health, cortisol không phải hormone xấu, và cơ thể cần cortisol để duy trì sự sống.

Tuy nhiên, cortisol tăng cao kéo dài trong thời gian dài (do stress mạn tính) có thể ảnh hưởng tiêu cực đến hệ miễn dịch, tim mạch, thần kinh, hệ sinh sản và hệ nội tiết.

Caffeine trong cà phê có làm tăng cortisol không?

Một số nghiên cứu cho thấy caffeine có thể làm tăng cortisol trong thời gian ngắn, thường trong khoảng 1–2 giờ sau khi uống. Cơ chế này liên quan đến việc caffeine kích thích hệ thần kinh trung ương và quá trình chuyển hóa năng lượng.

Tuy nhiên, các nghiên cứu cũng cho thấy:

• Không phải ai uống caffeine cũng tăng cortisol
• Ở người uống cà phê thường xuyên, phản ứng cortisol có xu hướng giảm dần do cơ thể hình thành sự dung nạp
• Cortisol chỉ tăng rõ khi cơ thể đang trong trạng thái stress sẵn có

Theo phân tích từ Harvard T.H. Chan School of Public Health, tác động của caffeine lên cortisol mang tính tạm thời, không phải tăng kéo dài ở người khỏe mạnh.

Uống cà phê buổi sáng có “làm rối loạn cortisol”?

Cortisol đạt đỉnh sinh lý tự nhiên vào buổi sáng, khoảng 30–45 phút sau khi thức dậy. Vì vậy, nếu uống cà phê vào thời điểm này, cortisol có thể tăng cao hơn một chút.

Tuy nhiên:

• Chưa có nghiên cứu dài hạn nào chứng minh rằng việc uống cà phê buổi sáng gây rối loạn cortisol mạn tính
• Cũng chưa có bằng chứng cho thấy uống cà phê khi bụng đói gây rối loạn nội tiết lâu dài

Các chuyên gia của Mayo Clinic nhấn mạnh rằng cortisol chỉ gây hại khi tăng cao kéo dài, không phải khi tăng thoáng qua.

Caffeine có ảnh hưởng đến hormone sinh sản nữ không?

Một số nghiên cứu quan sát cho thấy:

• Tiêu thụ caffeine cao có thể liên quan đến thay đổi nhẹ estrogen, progesterone hoặc testosterone
• Tuy nhiên, bằng chứng còn hạn chế và không đồng nhất
• Mức độ ảnh hưởng khác nhau rất lớn giữa các cá nhân, tùy cơ địa, liều caffeine, giai đoạn chu kỳ kinh nguyệt

Cho đến hiện tại, chưa có bằng chứng chắc chắn cho thấy cà phê gây rối loạn hormone sinh sản ở đa số phụ nữ khỏe mạnh.

Các tài liệu từ Endocrine Society cũng cho thấy: Cortisol có thể ảnh hưởng gián tiếp đến trục nội tiết sinh sản về mặt lý thuyết, nhưng chưa được chứng minh rõ ràng trên lâm sàng.

Cà phê và chu kỳ kinh nguyệt: Bằng chứng còn trái chiều

Một số nghiên cứu ghi nhận:

• Uống caffeine nhiều có thể liên quan đến chu kỳ ngắn hơn hoặc kéo dài hơn
• Trong khi các nghiên cứu lớn khác không tìm thấy mối liên hệ rõ ràng

Do sự không thống nhất này, các tổ chức y khoa thường không coi cà phê là nguyên nhân chính gây rối loạn kinh nguyệt.

Lợi ích của cà phê không nên bỏ qua

Ở mức tiêu thụ hợp lý, cà phê mang lại nhiều lợi ích:

• Tăng tỉnh táo, cải thiện khả năng tập trung
• Kích thích nhu động ruột, giảm táo bón
• Cung cấp chất chống oxy hóa
• Có liên quan đến giảm nguy cơ tiểu đường type 2 và bệnh tim mạch

Ngoài ra, cà phê cũng được tính vào lượng nước nạp vào cơ thể trong ngày.

Khi nào cà phê có thể gây bất lợi?

Cà phê có thể gây khó chịu nếu:

• Uống quá nhiều
• Uống quá muộn trong ngày → ảnh hưởng giấc ngủ
• Dùng như cách ức chế cảm giác đói, dẫn đến thiếu năng lượng → gián tiếp gây rối loạn nội tiết

Caffeine cũng có thể:

• Giảm hấp thu sắt nếu uống sát bữa ăn
• Cản trở hấp thu thuốc tuyến giáp (levothyroxine) nếu uống cùng lúc

Kết luận: Uống cà phê có gây rối loạn nội tiết không?

Hiện chưa có bằng chứng khoa học mạnh mẽ cho thấy cà phê gây rối loạn nội tiết tố ở đa số phụ nữ khỏe mạnh.

Caffeine có thể làm tăng cortisol trong thời gian ngắn, nhưng điều này không đồng nghĩa với rối loạn hormone kéo dài. Ảnh hưởng của cà phê phụ thuộc nhiều vào liều lượng, thời điểm uống và cơ địa mỗi người.

Việc sử dụng cà phê điều độ, đúng thời điểm, kết hợp ngủ đủ giấc và ăn uống cân bằng, nhìn chung không gây hại cho nội tiết và vẫn có thể là một phần của lối sống lành mạnh.